بیونیک ( زیستار گرایی ) در معماری
سالیان بسیاری است که انسان در آغوش طبیعت به زیست بوم مادی و بخصوص به زیست بوم معنوی خود ادامه داده است . او همواره خود را در متن و بطن طبیعت دیده و شناخته است . دل سپردگی به طبیعت و موهبت ها و مودت های بی پایان آن تا بدان حد بوده که هرگاه خود را فارغ از طبیعت دیده بیدرنگ خود را بی مایه یافته و قامت زندگی خود را از دیبای سرور تهی دیده است.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
براستی کدام وجه طبیعت برای انسان الهام انگیزی بیشتری داشته است . آیا این نظم بی مانند و بی پایان طبیعت بوده که انسان را مشعوف و مشغول به خود کرده و یا طراوت پرتلولو آن برای نوع انسان نواهای شورانگیزسرداده است . طبیعت همواره الهام بخش و انسان همیشه الهام پذیربوده و این فرآیند آنی قطع نشده و به قهقرا نرفته است. برای انسان هیچ عنصری چون طبیعت آفرینشگر ایده های بلیغ و بلند نبوده و او را به موسیقی مترنم فطرت فرانخوانده است .
لئوناردو داوینچی ، نابغه عصر رنسانس ، یکی از اولین کسانی بود که برای ساخت ماشین پرواز دانشهای « بیولوژی » و « فنی » زمان خود را درآمیخت و برای حل مسائل زمانش به جستجو و تحقیق در ساختار جانداران پرداخت . امروز پانصد سال پس از داوینچی مهندسان رشته های مختلف برای ایجاد ارتباط بین قوانین علوم فنی با دنیای جانداران تلاشی مشابه دارند . ارتباطی که با آغاز قرن بیست و یکم و رشد روزافزون رایانه ها جایگاه خاص یافته و دنیای اندیشه های معماری را نیز تحت تأثیر قرار داده است .
حجم زیاد مقالات ، سخنرانی ها ، مباحث نظری ارائه شده در چند سال گذشته تأیید و تاکیدی بارزوبرجسته بر این مدعاست . به موازات اوج گیری این مباحث ، عرضه آثار شاخص این جریان را در سالنهای موزه های معتبر دنیا نیز می بینید .
یکی از سردمداران نامداراین جریان « گرگ لین » متولد ۱۹۶۴ ، معمار و نظریه پرداز آمریکایی است .
یکی از اولین موارد استفاده از آفرینش های طبیعی را برای نوآوری در معماری در ابتدای نیمه دوم قرن نوزدهم مشاهده می کنیم . متخصصان انگلیسی در سال ۱۸۴۶ برای نخستین بار موفق به پرورش نوعی نیلوفر آبی عظیم در اروپا شدند که قطر برگ های آن به دو متر می رسید . پاکستون ، معمار انگلیسی تبار ، با دیدن استحکام برگ های این نیلوفر آبی به مطالعه قفسه بندی مدور و ساختار شعاعی این گل پرداخت . حاصل این تفحص ابداع ساختار جدیدی برای سقف سبک شیشه ای در معماری بود که در قصر کریستال نمایشگاه جهانی لندن در سال ۱۸۵۱ عرضه و موفق به جلب نظر منتقدان شد .
موارد دیگری چون همکاری و مطالعۀ بین رشته ای ساختار استخوان های ران انسان برای ساختن سازه های سبک و مقرون به صرفه را نیز در قرن نوزدهم مشاهده می کنیم .
با شروع قرن بیستم (دوران پیش از مدرن) و سپس سالهای ابتدایی مدرن کمابیش به تلاش های مشابه ای برمی خوریم که البته بیشتر به صورت نظری باقی می مانند .
علاقه لوکوربوزیه به صدف داران و بررسی ساختار این جانداران می تواند مثالی در این زمینه باشد.
پس از جنگ جهانی دوم و آغاز دهه شصت تبادل علمی بین گرایش های علوم طبیعی و فنی مجدداً رونق گرفت . در جریان همایشی در اوهایو ، که در سال ۱۹۶۰ برگزار گردید، برای اولین بار واژه ای به نام « بیونیک » از ترکیب دو لغت « بیولوژی » و «تکنیک» زاده شد که می توانیم به فارسی آن را« زیست فنی » ترجمه کنیم . این واژه در برگیرندۀ کار همه متخصصانی است که تلاش دارند برای حل مشکلات فنی خود از دانسته های طبیعت الهام بگیرند.
طیف گسترده ای از اختراعات در نیمۀ دوم قرن گذشته را می توان در زیر بیرق بیونیک جای داد . الهام از نقش پولک ها و ساختار پوست کوسه برای اختراع نوعی رنگ هواپیما ، که نیروی اصطکاک هوا را به شدت کاهش می دهد ، فقط یک نمونه از دست آوردهای مهندسی این رویکرد تکنیکی -طبیعی جدید بود .
در زمینه معماری نیز به معماران نامداری برمی خوریم که همانند پاکستون برای نوآوریهای خود الهام از جانداران گرفته اند . سقف نمایشگاه مونترال ۱۹۶۷ اثر فرای اتو یا ایستگاه ته ژه وه ۱۹۶۷ شهر لیون اثر سانتیاگو کالاتراوا ، که اولی ملهم ازتارهای مستحکم عنکبوت و دومی وام پذیرنده از بدن سبک پرنده است دو نمونه از انبوه طرح های اجرا شده اند .
