شناخت شهر
در بعد جهاني براي شناخت شهر بيشتر بر تعدادجمعيت تاکيد شده است.
با توجه به تعدد وکم وکاستي هاي مربوط به تعاريف شهر، تاکيد بر نقش (کارکرد) شهر ادر شناخت شهرو تمايز قائل شدن بين آن و روستا ما را بهتر هدايت مي کند.
در شناخت شهربه دو کارکرد بيشتر توجه مي شود؛ يکي اينکه شهرها کارکرد غير کشاورزي دارند و دوم اينکه اغلب شهرها به توليد و مبادله کالا مي پردازند؛ يعني اينکه فعاليت هاي غير کشاورزي بر اقتصاد شهرغلبه دارد.
اولين شهرها داراي نقش اداري- سياسي بوده اند. ليکن امروز، شهرها داراي کارکردهاي متنوعي بويژه کارکردهاي اقتصادي،صنعتي و خدماتي مي باشند.
از دو جنبه مي توان به انواع شهرها پرداخت: يکي از بعدکارکردي (فعاليت و نقش) و ديگر از بعد اندازه یا جمعیت شهر ( کوچک و بزرگ بودن). شهرها مي تواننددر اندازه هاي گوناگون شکل بگيرند؛ کوچک، متوسط، بزرگ و بسيار بزرگ. Megalopolis metropolis
جمعیت شهر؛ البته تا حدودي بيانگر تنوع و تعداد فعاليت هاي حاکم برشهرو همچنين حيطه نفوذ ووسعت شهرخواهد بود.
تعريف کارکردي شهر( نوع فعالیت غالب برشهر)
بر اساس فعاليتي است که ساير فعاليت هاي دیگر شهررا تحت شعاع خودقرارداده وشهربر اساس آن نوع فعاليت خاص شناخته مي شود: مانند شهرهاي فستيوال و کنگره اي، شهرهاي فرهنگي، ، شهرهاي درماني و آسايشگاهي، شهرهاي بازنشستگان،شهرهاي صنعتي، شهرهاي تجاري، شهرهاي اداري-سياسي،شهرهاي صنعتي، شهرهای خدماتي و ... شهرهاي مذهبي و زيارتگاهي.
تعريف عددي شهر
سادهترين تعريف، تعريف عددي شهراست بلحاظ اينكه در اين تعريف وجه تمايزشهر وروستا، تعداد جمعيت آنست. البته در تعريف سطح جمعيتي بين انواع شهرها توافق و تعریف یکسانی وجودندارد.
پدیده هایی که در شهر وجود دارد با پدیده های روستا بسیار متفاوت است ؛ پس می توان گفت که پدیدارشناسی شهری نیز با پدیدارشناسی روستایی تفاوت دارد: از آن جمله جمعيت نسبتاًمتراكم، وجود راهها و معابر ، مراكز كار و تجارت، ساختمانهاي مرتفع ، امكانات رفاهي و آموزشي ، وجود وسائل نقليه فراوان.
تعريف تاريخي شهر
برخي ازصاحبنظران تنها مراكزي را كه از قديم نام شهر داشتهاند شهر ميدانند.
تعريف حقوقي شهر
در دورههاي گذشته شهرها داراي امتيازات حقوقی بودند كه در روستاها وجود نداشت. بمانند بسياري از شهرهاي قرون وسطا كه حق داشتند براي خود بازار داشته باشند يا به خدمات نظامي بپردازند.
شهر جايي است كه درآن نوع مسكن، رفتارساکنان ، درآمد مردم ، سيماي شهر و پوشاك باشندگان آن با روستا متفاوت است.
تعریف سيستمي شهر
سیستم ؛ مجموعه های به هم پیوسته ای است که بین آنها ارتباط بنیادی و هدفمندانه ای برقرار است .
ساختارِ شهر دارای سیستم :
1- حد نهايي شهر ؛ كه در واقع آنرا حد محدودة قانوني و خدماتي شهرداري ميتوان به حساب آورد.
2- عوامل سازنده سيستم شهر؛ شامل ساكنان شهر و اماكن وساختمانها و ...
3- ذخاير انسانی و مالی شهر ؛ مثل بانكها ، مراكز تجاری، مراکز اجرايي ، قوانين و ..
4- شبكه ارتباطي شهر ؛ شامل ارتباطات بيسيم، با سيم، ارتباطات مكاتبهاي، خیابان ها، بزرگراه ها و..
نظام شهر
الف / نظم عملکردی یا سلسله مراتب عملکردی
هر گونه نظم عملكردي يا سلسله مراتب عملكردي در خصوص چگونگي توزيع استفادههاي زمين در شهراست. هر كدام با توجه به درجه خدمات رساني در موقعيت خاصي از شهر قرار ميگيرند.
دانشگاه ـــــــــ دبيرستان ــــــــ راهنمايي ـــــــــــ دبستان
منطقه يا شهر ـــــــ ناحيه ــــــــــ کوی ـــــــــــــــ محله
ب / نظم ارتباطی یا سلسله مراتب ارتباطی
– 1آزاد راه ها: كه عملكرد اصلي آنها بحداكثر رساندن حركت و حذف دسترسي پيراموني است تا ارتباط سريع ميان شهر ِمادر با حومة آن را برقرار سازد.
2- بزرگراه هاي درون شهري : كه وظيفه اصلي آنها بحداكثر رساندن حركت درون شهري و حذف دسترسي پيراموني است تا ارتباط سريع ميان ناحيههاي اصلي مادر شهر را تامين كند.
3- شاه راه ها : که وظيفه اصلي آنها تامين همزمان حداكثر حركت و دسترسي است و کاربری بسیاری در نقل و انتقالات درون شهری دارد.
4- جمع كننده يا تغذيه كنندهها : که نقش اصلي آنها برقراري حركت و دسترسي نسبي ميان شاه راه ها و كاربريهاي فرعي و شبكههاي محلي دارد.
5- راه های محلی (گذر): راه هایی که از بین محلات عبور می کنند و خطوط اتصال فضاهاي جمعي محسوب می شوند. نقش این راهها برقراری حداقل حركت و حداكثر افزايش دسترسي بین کاربری های جزیی و مناطق مسکونی ( نواحی مولد سفر ) است.
6- شبكههاي پياده : که نقش اصلي آنها حذف کامل حركت سواره و تامين حداكثر دسترسي پياده است.
7- واشدگاه: ( در مقیاس محله ) گره حاصل از تقاطع چند مسیر است.
