معماری طبیعی
معماری طبیعی نوعی معماری آمیخته با رنگ است که در اوایل قرن بیستم به عرصه ظهور رسید. معمارانی چون فرانک لوید رایت، آنتونی گادی و رادولف استینر که هر کدام با الهام از طبیعت شیوه ای از این معماری را بنیان گذاشتند. این شیوه معماری به معنای تقلید صرف از طبیعت نیست بلکه در آن خواسته های بشر بعنوان موجودی خلاق و زنده در نظر گرفته می شود، به انسان فردیت می بخشد و به سازگاری انسان با طبیعت پیرامون و مشخصه های فرهنگی وی کمک می کند.
معماری طبیعی از توجه صرف به ابعاد فرهنگی و اجتماعی پا را فراتر گذاشته و جنبه های فیزیکی، روحی و روانی بشر و ارتباط وی با دنیای پیرامون را مد نظر قرار می دهد و در زمانی که معماری روز شدیداْ وابسته به اقتصاد، تکنیک و مقررات است معماری طبیعی این موارد را با ابعاد زیستی، فرهنگی و روحی بشر گره می زند.
اصل و مبدا معماری طبیعی
با خلق شیوه های نوین معماری بسیاری از معماران بر آن شدند که با تلفیق تکنیک های ساختمان سازی و الهام از طبیعت زندگی بشر امروز، معماری طبیعی را بنیان گذاری کنند.
لوئیس سالیوان (1856_1924): اولین فردی که به تجزیه و تحلیل مفاهیم معماری طبیعی پرداخت. وی در مورد طبیعت تحقیقات بسیاری انجام داد که نتیجه آن اصول نقشه کشی این شیوه معماری بود. او همچنین معمار بنای هندسی (شکل مقابل) است.فرانک لوید رایت (1869_1956): وی مفاهیم را در جهت تصریح روابط میان طبیعت و معماری گسترش داد و به وضع دستور العمل هایی در خصوص چگونگی ساخت فضاهای داخلی و خارجی بنا و استفاده از مصالح ساختمانی سازگار با طبیعت پیرامون پرداخت.
آنتونی گادی (1852_1926): اولین فردی که طرح این شیوه ساخت و ساز را با ارائه صورت ساخته شده بنا بیان کرد و بر چگونگی ساختمان سازی بدین شیوه تاکید داشت . وی در اواخر عمرش معماری هندسی طبیعی را با ساخت دو فضای قوس دار در کلیسای "سگرادا فامیلی" متحول ساخت.رادولف استینر (1861_1925): وی اصول این سبک متحول شده معماری را بیان کرد. این اصول شامل طبیعت ، فرهنگ و شعور بشر است.
اجرای هر طرح معماری به سه عنصر اجتماعی بستگی دارد: اول جامعه ای که به آن طرح نیازمند است؛ دوم شخص یا اشخاصی که از اجرای طرح حمایت می کنندو هزینه مالی آن را متعهد می شوند؛ سوم معمار یا استاد کارانی که طرح را اجرا می کنند. جذابیت تحقیق و مطالعه معماری ایران ِدوران اسلامی در این است که دریابیم چگونه این عوامل سه گانه بر یکدیگر تأثیر می گذارند و سرانجام به احداث بنایی منجر می شوند
ادامه مطلب
خلاقيت و راه های افزايش آن
بي شك يكي از زيبا ترين ويژگي هاي انسان ،قدرت آفرينندگي و يا خلاقيت اوست.به واسطه ي همين ويژگي است كه انسان مي تواند اهداف آرمان گرايانه خود را پديد آورد و توانايي هاي خود را شكوفا سازد.آنچه پيش از اين در مورد خلاقيت تصور مي شد بر اساس نگرش نبوغ آميز بنا شده بود و طبق اين نگرش،خلاقيت به افراد خاصي تعلق داشت ؛افرادي كه از نبوغ استثنايي برخوردار بوده و توانايي هاي ذهني آنان،فراتر از مردم عادي به شمار مي رفت .بنابراين خلاقيت موهبتي آسماني پنداشته مي شد كه صرفاً در اختيار تعداد معدودي از افراد قرار گرفته است در صورتي كه خلاقيت به افراد معدودي تعلق نداشته و تمامي افراد مي توانند خلاقانه فكر كنند. تنها تفاوت عمده بين افراد نابغه و خلاق وافراد عادي در اين است كه گروه اول روش هايي را به كار مي گيرند كه افراد ديگر از آن روش ها بي اطلاع هستند؛بنا بر اين آموزش مهارت هاي خلاقيت نقش مهمي را در اين بين ايفا مي كند.
تعريف خلاقيت و تخيل
تجاربي كه ما در سال هاي اوليه در اختيار كودكان قرار مي دهيم در رشد آتي آنان تاثيرات بسيارحياتي دارد.هر قدر اين تجارب غني تر باشد كودكان فرصت هاي بيشتري براي رشد و آمادگي براي درك آن چيز هايي پيدا مي كنند كه در زمان حال و آينده به آن نياز دارند.ولي تعريف خلاقيت و تخيل ساده نيست.اين تعاريف ممكن است:
خلاقيت و تخيل را محدود به توليد يك كار هنري،براي مثال،يك نقاشي كنيد.
خلاقيت و تخيل را محدود به هنرمثلاً فقط نقاشي يا موسيقي كند.
به خلاقيت و تخيل صرفاً به عنوان يك مهارت-چيزي كه مي توان آن را از طريق آموزش آموخت نگاه كرد.
آنان را به عنوان چيزي كه فقط در شرايط مناسب رشد مي كند ببيند.
مفاهيم كليشه اي را در بر بگيرد مانند اين گروه هاي خاصي از افراد طبيعتاً خلافند.
خلاقيت و تخيل را معدود به تعداد انگشت شماري از افراد سرآمد كند.
لازم است تذكراتي براي خلاقيت و تخيل ارائه دهيم كه:
نخبه گرا نباشند.
اين نكته را در نظر گيرند كه همه انسانها مي توانند خلاق باشند و قوه تخيل داشته باشند.
از استعداد هاي همه ي كودكان به بهترين وجهي بهره گيرد.
اين نكته را در نظر گيرد كه همه ي كودكان به اين فرصت نياز دارندكه با مفاهيم بازي كنند.
اهميت وجود محيطي كه خلاقيت و تخيل را تشويق مي كند به رسميت بشناسد.
خلاقيت و تخيل را غالباً به هم ربط مي دهند،براي مثال در پيامد مطلوب براي يادگيري كودكاني كه آموزش و پرورش اجباري را مي گذرانند به اين نكته پرداخته شده است ولي نمي توان جاي اين دو را با هم عوض كرد اگر قرار است به طور مؤثري خلاقيت و تخيل را تشويق كنيم بايد بدانيم چه هستند و چگونه با هم ارتباط دارند.در ضمن لازم است ارتباط آن ها را با حوزه هاي ديگري مثل زيبايي شناسي و بازي بدانيم.
چند تعريف ديگر از خلاقيت
خلاقيت از جمله مسائلي است كه درباره ماهيت و تعريف آن تاكنون بين محققان و روان شناسان توافق به عمل نيامده است.در مجموع تعريف ها خلاقيت را چنين تقسيم بندي مي نمايد: بعضي از تعريف ها،ويژگي هاي شخصيتي افراد را محور قرار داده و بعضي ديگر بر اساس فرايند خلاق و تعريف هاي ديگر بر حسب محصول خلاق به خلاقيت نگريسته اند.
از جمله افرادي كه بر حسب شخصيت به خلاقيت مي نگرد گيلفورد است.او معتقد است خلاقيت مجموعه اي از توانايي ها و خصيصه هاست كه موجب تفكر خلاق مي شود.تعريف هاي ديگري مبتني بر فرايند خلاقيت است مانند تعريف مدنيك از نظر او خلاقيت عبارت است از:شكل دادن به عناصر متداعي به صورت تركيبات تازه كه با الزامات خاصي مطابق است يا به مفيد است. هرچه عناصر تركيب جديد غير مشابه تر باشند،فرايند حل كردن خلاقتر خواهد بود.
عده زيادي به خلاقيت بر اساس محصول توجه نمي نمايند. به طور مثال گيزلين معتقد است: خلاقيت ارائه كيفيت هاي تازه اي از مفاهيم و معاني است.
تايلور خلاقيت را شكل دادن تجربه ها در سازمان بندي هاي تازه مي داند.
همان طور كه ملاحظه مي شود وجه اشتراك اين دو تعريف و تعريف هاي ديگري تازگي و نو بودن است.اما تازگي به تنهايي نمي تواند مفهوم خلاقيت را روشن كند. زيرا بسياري چيز هاست كه نو و تازه است ولي خلاقانه نيست.
اشكالي كه در تعريف خلاقيت در مبناي تازگي وجود داشت محققاني را بر آن داشت تا عنصر ارزش را به آن اظافه كنند. بنابر اين ملاك محصول خلاق در بسياري از نظريه هاي معاصر تازگي و تناسب يا ارزش.
استين خلاقيت را بر مبناي اين دو عامل چنين تعريف مي كند:
خلاقيت فرايندي است كه نتيجه آن يك كار تازه اي مي باشد كه توسط گروهي در يك زمان به عنوان چيزي مفيد و رضايتبخش مقبول واقع شود.
ورنون نيز از همين چشم انداز به خلاقيت مي نگرد.
خلاقيت توانايي شخص در ايجاد ايده ها،نظريه ها،بينش ها يا اشياي جديد و نو و باز سازي مجدد در علوم و ساير زمينه هاست كه بوسيله متخصصان به عنوان پديده اي ابتكاري و از لحاظ علمي،زيبايي شناسي،فن آوري و اجتماعي با ارزش قلمداد گردد.محور اصلي تعريف ورنون نيزهمان تازگي و ارزش است،منتهي تلاش شده با بيان ابعاد مختلف اين دو عنصر تعريف هاي قبلي تكميل گردد.
استرنبرگ نيز تفكر خلاق را تركيبي از قدرت ابتكار،انعطاف پذيري و حساسيت در برابر نظرياتي كه يادگيرنده را قادر مي سازد خارج از تفكر نا معقول به نتايج متفاوت و مولد بينديشد كه حاصل آن رضايت شخصي و احتمالاًخشنودي ديگران خواهد بود. آمابيل ضمن تاكيد اين تعريف قيدي به آن اظافه ميكند. آمابيل معتقد است در تكميل دو عنصري كه در اغلب تعريف ها آمده يعني تازگي و تناسب و ارزشمندي بايد اين نكته را اضافه نمود كه عمل خلاق از طريق اكتشاف انجام مي گيرد نه از طريق الگوريتم. بنا براين مثلاًاگر يك شيميدان زنجيره تركيبي شناخته شده را عيناً براي تركيب تازه اي كه قبلاً نبوده طي كند كار خلاقي نكرده،هرچند كار او مفيد و با ارزش باشد.اين مساله در مورد هركار ديگر هنري نيز مصداق دارد.
با احمق بحث نکنیم و بگذاریم در دنیای احمقانه خویش ، خوشبخت زندگی کند.
با وقیح جدل نکنیم چون چیزی برای از دست دادن ندارد و روح مارا تباه می کند.
از حسود دوری کنیم چون اگر دنیا را هم به او بدهیم باز از زندان تنگ حسادت بیرون نمی آید.
تنهایی را به بودن در جمعی که ما را از خودمان جدا می کند، ترجیح دهیم.
از «از دست دادن» نهراسیم که ثروت ما به اندازه شهامت ما در نداشتن است.
بیشتر را به کمتر ترجیح ندهیم که قدرت ما در نخواستن و منفعت ما در سبکباری است.
کمتر سخن بگوییم که بزرگی ما در حرفهایی است که برای نهفتن داریم، نه برای گفتن!
از سرعت خود بکاهیم، چون آنان که سریع تر می روند فرصت کمتری برای تفکردارند.
دیگران را ببینیم، تا در دام خود محوری، اسیر نشویم.
از کودکان بیاموزیم، پیش از آنکه بزرگ شوند و دیگر نتوان از آنان آموخت...معرفی
کتاب :
طراحی شهری: خیابان و میدان
نویسنده: JC Moughtin استاد بازنشسته ی برنامه ریزی ، دانشگاه ناتینگهام ، انگلستان /
__________________________
کتاب "طراحی شهری: خیابان و میدان" به دنبال ارائه تجزیه و تحلیل در حوزه های مختلف شهر، به بررسی خیابان ها و حوزه های تحت تاثیر آنها، میادین و ساختمان هایی که چهره عمومی مراکز بزرگ و کوچک شهری را تحت تاثیر می دهند، می پردازد.
این کتاب ضمن برشمردن ویژگی های اصلی طراحی در تفکر امروز، توانسته تعریف بهتری از عناصر اصلی شهری را برای خوانندگان بازگو نماید. کتاب حاضر به بررسی عمیق ترکیب، طراحی و جزئیات خیابان و میادین شهری و نقشی که انها در برنامه ریزی شهری بر عهده می گیرند می پردازد. /
در چاپ سوم کتاب، فصولی با عناوین "طراحی شهری پایدار" و "تحلیل بصری" اضافه شده که آخرین نظریه ها و حوزه های تحت نفوذ این مباحث را توضیح می دهد و باعث گردیده اهمیت علمی و کارکردی کتاب افزایش یابد
در این کتاب Cliff Moughtin به نقش عملکردی و ساختاری خیابان و میادین پرداخته، سمبل ها و نشانه های ماندگار در بستر تاریخی آنها را بررسی می نماید و این در حالی است که طرح این موضوعات در مقابل تعاریف و قوانین گذشته طراحی شهری قرار می گیرد. /
مخاطبان این کتاب دانشجویان و متخصصین معماری، معماری منظر، طراحی شهری و برنامه ریزان شهری می باشند. /
موضوعات :Urban Design
- پیشگفتار
- مقدمه
- طراحی شهری و مردم
- مفاهیم اساسی طراحی
- شهرها و ساختمانها
- میدان یا پلازا
- خیابانها
- معماری ساحلی ، رودخانه و کانال های آبی (شامل یک نمونه موردی در بارسلونا)
- طراحی شهری پایدار
- تحلیل بصری
- مطالعات موردی در طراحی شهری، از جمله منطقه Brayford در Lincoln
- نتیجه گیری
- کتابشناسی
- منابع
- فهرست
شهرهای سرماخورده
شهر یاکوتسک روسیه سردترین شهر جهان است.ساکنان این شهر واقع در شمال شرقی سیبری، نیمی از سال را با دمای حدود 60درجه سانتیگراد زیر صفر سپری میکنند.
هر چند در حال حاضر دمای هوای یاکوتسک به 38درجه سانتیگراد زیر صفر میرسد اما مردم این
شهر همچنان مجبورند با چند دست لباس گرم در
خیابانهای مملو از برف و یخ تردد کنند تا جایی که برخی از آنها
پوشیدن 2پالتو پوست و چند جوراب را برای جلوگیری از یخزدگی بدن لازم و
ضروری میدانند.
در
حال حاضر این شهر حدود 20هزار نفر جمعیت دارد.
در میان ما آدمها، افرادی وجود
دارند که طبعی گرم داشته و به همان اندازه افرادی را میبینیم که طبیعت
سردی دارند. شاید این مثال ربطی به آنچه خواهیم نوشت نداشته باشد، اما در میان
شهرهای زمین نیز، مناطقی را میبینیم که به لطف نزدیکی با خط گرم استوایی، گرمایی
فوقالعاده داشته و بسیاری دیگر نیز به دلیل دور بودن از این خط و نزدیکی به دو سر
قطب زمین چهرهای سرد به خود گرفته اند.
روی صحبت این گزارش، شهرهای سرد جهان است. شهرهایی که علاوه بر سرد بودن پایتخت کشورهای خود نیز محسوب میشوند. شهرهایی مخصوص عاشقان برف و یخ که علاقهای به آفتاب و سواحل شنی کنار دریا ندارند. بنابراین، اگر شما هم از این گروه جهانگردان هستید به همراه داشتن لباس گرم را حین مطالعه ویژگیهای این پایتختهای سرد فراموش نکنید.
1-آستانه، قزاقستان:
این شهر که از سال 1997، عنوان پایتختی خود را از آلماتی گرفته است اگر چه به دلیل معماری منحصر به فرد خود شهرتی جهانی پیدا کرده اما دمای منفی 52 درجه آن نیز، سرمای زاید الوصفی را نصیب آن کرده است. ساختمانهایی همچون کاخ صلح، کاخ ریاست جمهوری آکاوردا یا مسجد نورآستانه که معمولاً در مسیر هر بینندهای قرار دارند از جمله بناهای معروف این شهر به شمار میروند.بنای 105 متری بیترک (Bay terek) و برج دیدبانی آن سمبل این شهر بوده و به گفتهای داستانی افسانهای و تاریخی از درخت زندگی، پرنده افسانهای شادی و تخممرغ را در خود جای داده است.
2-اولانباتور، مغولستان:
شهر اولانباتور که دمای آن در زمستان به 49 درجه زیرصفر نیز میرسد در ساحل رودخانه تول قرار گرفته و دور تا دور آن را چهار کوه مقدس با جنگلهایی از درختان کاج به هم تنیده با سراشیبهای شمالی و دامنههای چمنزار جنوبی پوشانده است.
تابستانهای این شهر گرم است، اما زمستانهایی بسیار خشن داشته به نحوی که حتی محلیهای عادت کرده به این آب و هوا نیز مجبور به پوشیدن پوستینهای مخصوص از جنس پشم شتر میشوند.
3-مینسک، بلاروس:
شهر منیسک برخلاف دمای منفی 40 درجه زمستانی خود به داشتن مردمانی خون گرم شهرت دارد. خیابانهای تمیز، پارکهای پر درخت و خیابانهایی که به لطف کم بودن گردشگر همواره خالی است. با این وجود مملو از جاذبههایی است که مورد طبع تمام بازدیدکنندگان فرهنگی به شمار میرود. سیرک منیسک از جمله مکانهایی است که ارزش یکبار دیدن را داشته و به خصوص محل خوبی برای تفریح کودکان به شمار میرود. گذشته از تمام این ویژگیها، ارزان بودن خدمات و هزینههای تفریحی این شهر نسبت به اکثر شهرهای اروپایی، موضوعی است که تا حد بسیار زیادی یخ دمای زیرصفر آن را برای گردشگران آب میکند.
4-اوتاوا، کانادا:
سرد بودن اوتاوا و دمای منفی 37 درجه این شهر، شهروندان آن را همچون دیگر نقاط کانادا به سمت یک ورزش معروف زمستانی به نام هاکی روی یخ سوق داده است.
از جاذبههای معروف و طبیعی این شهر که هر زمستان، شاهد علاقهمندان به ورزشهای زمستانی همچون اسکیت و هاکی است، کانال ردیو است که اولین میراث جهانی آن نیز به شمار میرود.
کانالی که از شهر گذشته و به بزرگترین میدان یخبازی طبیعی جهان تبدیل شده است.
5-هلینسکی، فنلاند:
پایتخت سرد فنلاند را طبیعتی از دریا و مجمعالجزایر وسیع در برگرفته و به این شهر چهرهای آمیخته از ظاهر شهری شیک و با طبیعتی زیبا و جذاب داده است. پایین آمدن دمای این شهر تا منفی 33 درجه در اواسط ماه زمستان این فرصت را برای علاقهمندان ورزشهای زمستانی به وجود میآورد تا روی سطح یخی آن، به جست و خیز بپردازند.
پارک مرکزی این شهر، مکانی است که تمام دوستداران ورزشهای زمستانی،فرصت یادگیری انجام این فعالیتها را در آن پیدا میکنند.
6-بخارست، رومانی:
اگر چه بوخارست، زمستان سرد زیبایی دارد، اما جمعیت گردشگران را بیشتر اوقات باید در فصل بهار آن هنگام آب شدن بخها مشاهده کرد. زمستانهایی این شهر منفی 32 درجه دما دارد با این وجود، این «پاریس کوچولوی" اروپا، به جای جاذبههای زمستانی، مخلوطی از معماری نئوکلاسیک، برجهای کهن رومی و ساختمانهای عصر کمونیست را به گردشگران نمایش میدهد که همواره به این سبک به فریفتن آنها میپردازند.
از نکات مهم این شهر، همچون لقب آن، ارزانی خدماتی است که در مقایسه با شهر پاریس بسیار مقرون به صرفهتر است.
7-ویلینوس، لیتوانی:
شهر ویلینوس که در سال 2009، عنوان مرکز فرهنگی اروپا را نیز یدک میکشید، از جمله شهرهای اروپایی محسوب میشود که دارای ویژگیهای لازم برای گذراندن تعطیلات آخر هفته گردشگران است.
تنها در فاصله کمی از شهر، علاقمندان به اسنوموبایل، فرصت سواری روی این دستگاههای برفشکن را به دست آورده و میتوانند در مسیرهای جنگلی و میادین برفی آن سواری کنند.
دریاچه آن که به لطف دمای منفی 30 درجه محیط، کاملاً منجمد میشود بهترین مکان برای ماهیگیری و کباب ماهی پس از یک سواری اسنوموبایلی بلند مدت است.
از دیگر ویژگیهای گردشگری این شهر امکان همراه شدن گردشگران با ساکنان محلی دهکدههای اطراف و سپری کردن یک شب در میان برف و درخت و سرما است.
8-تالین، استونی:
شهر تالین که در این فصل از سال همچون ویلینوس به دمایی منفی 30 درجه میرسد، با دهکده باستانی قرون وسطایی خود و سرزمینهایی سفید و پوشیده از برف به جذب گردشگر میپردازد. تنها بخش خطرناک این شهر، حضور جمعیت گوزنهای قطبی آن است که احتمال ایجاد مزاحمتهایی گاه جدی را برای گردشگران به وجود میآورد.
9-نوک، گرینلند:
شهر منفی 5/29 درجهای نوک با چهره یخی و زیبای خود که ابتدای آنرا در بر گرفته به یکی از منحصر به فردترین پایتختهای جهان تبدیل شده است. بازدیدکنندگان این شهر میتوانند برای دیدن سرزمین پوشیده از یخ آن با بالگرد روی این شهر پرواز کرده و به مشاهده ویرانههای نورس (Norse) یا جست و خیزهای والهای شناور در خطوط ساحلی آن بپردازند.
موزه ملی این شهر که در محله قدیمی نوک قرار دارد، بهترین مرکز برای شناخت بهتر گذشته یخزده گرینلند و طبیعت خیره کننده امروز آن است.
10-ورشو، لهستان:
حرص و ولع شهر در به خدمت گرفتن فرهنگ، تقریباً نیمی از جاذبههای فرهنگی اروپا را در آن قرار داده است. موزهها، گالریها و مناطق تاریخی، مناظر و محیطهای فرهنگی همچون کاخ فرهنگ و علم که یکی از بلندترین بناهای به جای مانده از مکتب معماری دوره استالین در لهستان است به این شهر ویژگی خاصی بخشیده است. ویژگی که حتی در دمای 29 درجه زیر صفر این شهر هم یخ نمیزند .
۱- کانسپت چیست؟
۲- طرح معماری چگونه شکل می گیرد؟
۳- از کجا شروع کنم (همیشه برای شروع طراحی با مشکل مواجه هستم)
۴- پیچیدگی و تضاد نهفته در مبحث طراحی معماری از کجا ناشی میشود؟
۵- آیا من به عنوان یک دانشجوی معماری باید سبک خود را داشته باشم؟
۶- ذوق و قریحه و استعداد در طراحی مفهومی ندارم چه کار کنم ؟
۷- اگر خیلی از کانسپت ها یک جرقه هستند ،چگونه میزان آن را تقویت کنم ؟
۸- بود و نبود کانسپت چه تاثیری بر بحث خلاقیت در معماری دارد؟
۹- چگونه تشخیص بدهم که کانسپت درستی دارم یا مسیر اشتباهی را طی میکنم؟
۱۰- یک معمار حرفه ای که مدافع بحث کانسپت است مثل میرمیران ، چگونه طراحی میکرد ؟ از کجا شروع می کرد؟ چگونه طرح را به اتمام می رساند ؟
قبل از ورود به پاسخها ، از دوستان میخوام که در ذهن خود پاسخی به پرسشها بدند ، بعد وارد مطالب بشند و طبیعتا بازخورد این مطالب برای بنده مهم هست بنابراین با هر بخش که موافق نیستید و نظر دیگری دارید، حتما آنرا بیان کنید و اگر در این زمینه مطلبی دارید آنرا برای ما ارسال کنید تا همینجا انتشار بدیم و بتونیم مقایسه ای داشته باشیم. ضمنا در تنظیم این مطالب از ترجمه مقاله کانسپت استفاده شده و نیز نیم نگاهی داشتم به ماهنامه شماره ۵۴ و ۵۵ معماری و شهرسازی که در آن معماران بزرگ ما گفته اند که چطور طراحی می کنند.
۱- کانسپت چیست؟
کانسپت چکیده مفهوم و اندیشه نهفته در طرح معماری است این مفهوم می تواند:
قیاسی باشد (analogies) ، که به معنی الگو گیری از ویژگیهایی که برای طرح مفیدند ، مثل الگو گیری از روابط معماری گذشته برای یک طرح یا مقیاس قرار دادن کار هنرمندان در استودیو برای طراحی یک ساختمان آزمایشگاه ( لویی کان – ساختمان تحقیقات پزشکی دانشگاه پنسیلوانیا)
استعاری و تشبیهی باشد ( metaphors and similes) مثلا استفاده از یک عنصر معماری برای به یاد آوردن یک مساله خاص ، (استعاره در ادبیات را ببینید) و یا به صورتی که عنصری را بتوانیم به موضوعی تشبیه کنیم مثل قاب سازی به دعوت. ( استعاره در معماری را از اینجا بخوانید چیزی دستگیرتون شد به من هم بگید)
جوهری باشد ( essences) توجه به جوهره درونی فضای معماری مثلا طراحی یک فضا با حس روحانی و تفکر برانگیز ( در مقاله مرجع از فضاهای لابی هتل اثر جان پورتمن مثال زده شده)
برنامه ای باشد (programmatic ) که در آن توجه به حل مسئله عملکردی و برنامه طرح در درجه اول قرار دارد. مثل خیلی از کارهای معماری مدرن.
ایده آل گرایانه باشد ، که ایده آلهای معمار در آن اولویت می یابد. مثلا توجه به معماری سبز و بهینه سازی مصرف انرژی. یا ایده آل گرایی میس واندر روهه در اغلب طرح هایش که برنامه طرح را تحت الشعاع قرار میداد.
و من اضافه می کنم کانسپت یا مفهوم نهفته در یک طرح ورای همه این تعاریف وقتی برای شما روشن میشود که بگویید : “ایده من در این طرح این است که …” یعنی تفکری که از آن به بعد طرح و برنامه معماری شکل داده میشود. منتها لازم است به نکته ظریفی اشاره شود ، اینکه داشتن کانسپت به معنی درستی آن کانسپت نیست ، در این راه ، بی راهه ها زیادند مثلا ایده کرم خاکی یک بی راهه است.
۲- طرح معماری چگونه شکل می گیرد؟
هیچ راه حل جامع و مانعی برای طراحی معماری وجود ندارد ، یعنی قرصی نیست که شما بخورید و از فردا زاها حدید یا نورمن فاستر یا کالاتراوا یا ریچارد میر یا مهدی مطلق … منتها شکل گیری طرح معماری به صورت سیستماتیک در چند مرحله صورت می گیرد از این مراحل می تواند یک بخش ضعیف تر و یک بخش قوی تر باشد ولی کلیت مطلب در مراحل زیر قابل خلاصه شدن است : ( شرح مفصل را در فرایند تولید در شرکت های معماری بخوانید)
شناخت و تحلیل برنامه طرح ( برنامه ریزی فیزیکی ، خواسته های کارفرما، ضوابط )
شناخت بستر طرح ( تحلیل زمین ،آب و هوا ،شیب،همسایگی،…)
شناخت نمونه های مشابه ( معماران موفق این مساله را چطور حل کرده اند)
شکل گیری طرح اولیه ( توصیه من این است که حل مناسب برنامه طرح در اواولیت شما و کانسپت شما باشد ، کرم خاکی را فراموش کنید) ولی همه کانسپتهای گفته شده هم اگر با شناخت صحیح استفاده شوند ، میتوانند خمیر مایه طرح معماری باشند. شما یک فضای خوب خلق کنید ، استفاده کننده و بازدید کننده را تحت تاثیر قرار بدید ، کسی هرگز کرم خاکی را نخواهد دید ولی با خلق یک فضای معماری مثل کلیسای آب آندو ، شما بر روح فرد اثر میگذارید ، این مهم است.
بازگشت به برنامه طرح ( حل دقیق برنامه ریزی فیزیکی ، فضای معماری …)
مذاکره با سازه ،برق و مکانیک ( مهم است که پس از تصویب طرح شما توسط کارفرما ، ملاحظات این بخشها طرح را دستخوش تغییری نامناسب نکند)
ارائه طرح ، اگر مسابقه و یا طرح دانشجویی است رنگ و لعاب و اگر در دنیای حرفه ای هستید ، آلبوم نقشه های مرحله اول
۳- از کجا شروع کنم (همیشه برای شروع طراحی با مشکل مواجه هستم و این مساله وقت زیادی را از من میگیرد)
راه موفقیت ، قوی شدن تکنیک معماری است،ما غالبا آنقدر به کانسپت طرح یا عملکرد یا سایر مسایل فکر می کنیم که در بخش تکنیک معماری ضعیف می مانیم . تکنیک چیست؟ توانایی تشخیص تعادل فرم،ترکیب فرم ها ،کار با سیستم های مختلف فرمی ( کم کردن از یک حجم ، زیاد کردن به یک حجم، ترکیب احجام) .ببخشید ولی معماران بدون توجه به این اصل خیلی خیلی خیلی مهم از دانشکده فارغ التحصیل می شوند : کارها را ببینید ،آنها را تجزیه ( به اجزاء ،کف،سقف،دیوار و… توجه کنید حتی دیکانستراکشنها هم قابل تجزیه اند ) و تحلیل کنید اگر یک استاد بزرک مثل مرتضی میرغلامی این کار را انجام دهد که عالیست ،اگر نه با مطالعه توضیح خود معماران می توان به درک صحیح رسید :در این بخش معماری کاملا مشابه شطرنج است .”شما باید به درک پوزیسیونی بالایی برسید” هر چه در این زمینه بگوییم ،کم گفتیم و این فقط با تمرین ممکن است. (خواستید بگید درک پوزیسیونی را کامل تشریح کنم)
برای درک بهتر ، ببینید تکنیک یک معمار در معماری مثل تکنیک یک نقاش در نقاشی و شاعر در شعر گفتن است ، شما در هر سبکی که کار میکنید ، باید با تکنیکهای اولیه معماری آشنا باشید، فضای معماری را بشناسید و … نقاش در هر سبکی که کار میکند ، در زمان دانشجویی یا کار آموزی تکنیکهای مختلفی فرا میگیرد ، جای این مطلب در دانشکده های معماری کمی کمرنگ است و هر روز کمرنگتر هم میشود ، عملا وقتی دانشجوی معماری شروع به طراحی میکند … بگذریم هرچه شما بیشتر کار ببینید ، کار تحلیل کنید، فضاها را در پلان با عکس های کتاب مطابقت بدید و درک خود را از معماری بالا ببرید ، از طرح ها اتود بزنید و دست خود را قوی و ذهن خود را آماده نگهدارید، راحت تر و سریعتر طراحی میکنید.
۴- پیچیدگی و تضاد نهفته در مبحث طراحی معماری از کجا ناشی میشود؟
پیچیدگی و تضادی که در معماری با آن درگیر هستیم حاصل دوگانه بودن معماری است :معماری گیلگمش هنرهاست نیمی هنر و نیمی فن . نیمه هنری برای ما در مرحله اول تاریک و مبهم است و در جستجوی آن به نیمه فنی و تکنیکی آن هم نمی رسیم بخش تکنیکی معماری در این نوشته تکنیک های اجرایی و مانند آن نیست (هرچند آن هم خود مقوله ای است) بلکه تکنیک های دوگانه شناخت احجام و درک سه بعدی فضا و پیاده کردن اندیشه از ذهن به کاغذ (و یا کامپیوتر) و توانایی رسیدن به فرم هایی متعادل و قوی است .یکی از تمرین ها به عنوان مثال دیدن یک طرح متوسط و برخورد تحلیلی با آن است:به نظر شما چه کار کنیم که این حجم “بهتر”شود؟ و تمرین دیگر تمرین حل عملکرد است . بسیاری از دانشجویان معماری از حل کردن عملکرد یک رستوران هم عاجزند و در جستجوی قله های رفیع کانسپت وقت خود را تلف می کنند.
۵- آیا من به عنوان یک دانشجوی معماری باید سبک خود را داشته باشم؟
باید بدانیم این مساله که دانشجویان به دمبال یافتن سبک خود هستند امری اشتباه است . دانشگاه توان یاددهی امور اجرایی و حرفه ای معماری را ندارد بنابراین توان استادان و دانشجویان باید به روی تکنیک معماری متمرکز باشد و تلاش اجباری برای رسیدن به کانسپت می تواند به سال آخر موکول شود. مثالی می زنم :
نقاشی توانایی کار با رنگ روغن و آبرنگ و… را ندارد،نمی تواند از چهره ترسیم صحیحی داشته باشد با تکنیک های فن نقاشی ناآشناست و در پی سبک نقاشی و مفهوم برای تابلو تمرین خود است !
دانشجوی موسیقی را در نظر بگیرید که نسبت به سبک های موسیقی نا آشناست ،آهنگهای مهم جدید و قدیم را به خوبی گوش نداده و تحلیل نکرده است ،با تکنیک های آهنگ سازی آشنا نیست و نت ها را هم به زور می شناسد . آیا او می تواند آهنگی “با مفاهیم عمیق” بنویسد؟ آیا او می تواند برای درس آهنگسازی ۲ خود نگران کانسپت باشد؟ ابتدا و تا مدتها باید تکنیک را فرا گرفت.
۶- ذوق و قریحه و استعداد در طراحی مفهومی ندارم چه کار کنم ؟
در خصوص نقش ذوق و قریحه اولیه ،طبیعی است که برخی از ما ذهن هنرمندانه تری دارند و شاید مفاهیم بلندتری را در کار خود بگنجانند ولی این شامل یک شکل از کانسپت می شود. مثلا کانسپت جرج پمپیدو،استفاده از تناقض معماری های تک و معماری بستر قدیمی طرح است .این کانسپت نه خیلی شاعرانه است و نه به قریحه ذاتی برمی گردد ولی طرح اپرای سیدنی طرحی است که مثل یک جرقه در یک لحظه به ذهن معمار راه یافته است.
۷- اگر خیلی از کانسپت ها یک جرقه هستند ،چگونه میزان آن را تقویت کنم ؟
ما همیشه وقت زیادی نداریم که برای خوردن جرقه یک کانسپت با مفهومی عمیق در طرح خود منتظر بمانیم ،بنابراین باید راهی برای باز کردن مسیر “نسیمی که از عالم بالا می وزد” وجود داشته باشد.
بله این راه وجود دارد ولی راه ساده ای نیست.این راه با ورزش دادن ذهن آماده می شود.ما تمام تکنیک ها را فرا گرفته ایم ولی هنوز در ارائه طرحی با مفهومی درونی عاجزیم.
دو نکته را باید بدانیم: اول اینکه کانسپت لزوما مساله ای عجیب و غریب و یک شعر الهام شده نیست .همیشه ما کلیسای نور تادو آندو یا کلیسای رونشان لوکوربوزیه را طراحی نمی کنیم . کانسپت می تواند “یک ترکیب خوب حجمی” به همراه فضاهای تامل برانگیز معمارانه باشد مثل کارهای ریچارد میر.
ثانیا همیشه لازم نیست طرح ما دارای کانسپت خاص درونی باشد.رسیدن به عملکرد بهینه اولین انتظاری است که از یک معمار می رود.
و همچنین هماهنگی با بستر و پاسخدهی به عملکرد با یک حجم پخته معماری خود می تواند دستمایه ای باشد بری طرح های گاها شاعرانه ای که در ابتدا خود شما هم فکر آن را نمی کردید.
۸- بودن و نبودن کانسپت چه تاثیری بر بحث خلاقیت در معماری دارد؟
موضوع خلاقیت در معماری جدا از داشتن یا نداشتن مفهوم درونی است .ارائه طرح خلاقانه معمولا از یک ذهن آماده و ورزیده بر می آید.
وقتی که معماری از سر ذوق گاهی شعر می خواند، قطعات نابی از موسیقی را می شنود، فیلم های هنری با مفاهیم عمیق دورنی می بیند و هر روزه یا هر هفته برنامه ای برای مطالعه و نقد و دیدن آثار ارزشمند معماری و شناخت معماران دارد .از نمونه های اجرا شده خوب یا بد آثار معماری ماهانه بازدید می کند،او ذهنی آماده برای یک اثر خلاقانه معماری دارد ،این اثر می تواند از یک مفهوم درونی عمیق شکل گرفته باشد و یا حتی طرحی باشد که فرم آن صرفا خلاقانه،جدید و نوآورانه است ،برخورد جدیدی با فضای معماری کرده یا با حرکتی فرمال ،بازدید کننده طرح را شگفت زده کرده است.
آثار خلاقانه او می تواند فاقد کانسپت های مفهومی درونی و صرفا پاسخی مناسب به بستر طرح باشد هرچند او می تواند رسیدن به این پاسخ را هدف اولیه خود و کانسپت نهفته در طرح بداند.
۹- چگونه تشخیص بدهم که کانسپت درستی دارم یا مسیر اشتباهی را طی میکنم؟
موضوع اینکه یک کانسپت ، مثلا کانسپت حجمی قوری برای طرح یک قهوه خانه یا اردک برای فروشگاه ماکیان (اثر رابرت ونتوری برنده جایزه پریتزکر –شرمنده کمال یوسف پور گرامی) کاری اشتباه است یا حرکت کرم خاکی موضوعی بی ربط است ، صرفا با مطالعه معماری ، و به صورت کم کم حاصل میشود ، معماری که به زور یک خط مقاله را میخواند و از کارهای معماری فقط عکسها را میبیند، چگونه این قوه تشخیص را خواهد یافت ؟
بحث دهم : میرمیران گفته است که چگونه طراحی میکند. این برای کسانی که به دمبال طراحی مفهومی هستند ، یک راه طی شده است ، راهی که این معمار بزرگ در طول حیات خود … بگذریم. در روزهای آینده متن این مقال ارزشمند برای علاقمندان آماده خواهد شد.
سخن آخر اینکه بحث کانسپت ، یک بحث عمیق و طولانی است ، من از دیدگاه خود به آن پرداختم ، در دانشکده های معماری ، اساتیدی که خود گاها از درک صحیح این مساله ناتوانند، توانایی روشن کردن راه را برای دانشجو ندارند و دانشجوی سرگردان در پی خرید کانسپت است. با این حال ، به هیچ وجه از نظر من اعتراض دانشجویان پذیرفته نیست. دانشجویان باید با مطالعه عمیق کتابهایی مفید و عالی مثل از زمان و معماری منوچهر مزینی ، زیبایی شناسی یورگ گروتر ، بوطیقای معماری ترجمه احمد رضا آی و کتابهایی که اخیرا ترجمه شده از کارهای معماران و … از هر دانشگاه و با هر امکاناتی که هستند سطح خود را بالا ببرند، مقالات را از دریای بیکران اینترنت دانلود کنید پرینت بگیرید و مطالعه کنید … و این را به خاطر داشته باشید که اولین وظیفه هر معمار این است که برنامه ای را دریافت کند و برگردان فضایی آنرا ارائه دهد .
برگرفته ازhttp://memarimodern.mihanblog.com/post
عوامل موثر برکانسپت( تصور کلی )درطراحی:
هدف – تحلیل سایت و مکان یابی ساختمان – عوامل فرهنگی اجتماعی- عوامل جغرافیایی- شرایط آب و هوایی – برنامه فیزیکی طرح – خواسته کار فرما – مقیاس و تناسبات – بررسی مصالح و تکنولوژی ساخت بنا – ابعاد انسانی و فضاهای معماری (حریم ها) و الزامات تاسیساتی
روش های مختلف طراحی معماری:
۱- روش طراحی فرم گرا ؛
که برای طراحی بناهایی مثل سینما، تئاتر، موزه، فرهنگسرا و تا حدودی مذهبی می توانیم از آن استفاده کنیم.
۲- روش طراحی عملکرد گرا؛
که برای طراحی ساختمان هایی مثل بیمارستان، مدرسه ها و برج های مسکونی مورد استفاده قرار می گیرد.
فرم و معنا در آفرینش معماری:
آفرینش معماری همواره با دو مقوله اساسی سر و کار داشته است: فرم یا شکل و مفهوم یا معنا. این دو مقوله که به ترتیب جنبه های صوری و معنایی معماری را تشکیل میدهند که از بحث انگیزترین مقولات در طول تاریخ معماری بخصوص معماری معاصر بوده اند.
آفرینش فرم در معماری: فرم یکی از مقوله های اساسی آفرینش معماری به شمار می آید. در واقع سنگین ترین وظیفه ای که برای معمار میتوان قائل شد، آفرینش فرم است، چرا که معمار بایستی در این مرحله با به کار گرفتن ماده زیبایی بیافریند، یعنی سخت ترین موجودیت را برای انتقال ظریف ترین معناها بکار گیرد.
نقش فرم در آفرینش معماری: برای معماران که از دیدگاه آفرینشی در فضای معماری به فرم می نگرند، آفرینش فرم از اهمیتی بسیار برخوردار است، زیرا معمار در آفرینش فضا آنچه را می خواهد بگوید، با استفاده از فرم ابراز می کند؛ همچنان که موسیقی سازان، نقاشان، شاعران و فیلمسازان نیز هریک به زبان و بیان خاص خود آنچه را در دل دارند، از طریق صوتها، کلامها و رنگها به مخاطبان خودشان انتقال می دهند.
فرم چه در موسیقی، چه در معماری و چه در شعر، بَعدهای ذهنی را می نمایاند و تنها راه ممکن برای انتقال مفهومی خاص از سوی آفریننده اثر به استفاده کننده و مخاطب است.
تشخیص فرم:
خصوصیت عملکردی فضا، به دنبال صفت های فرمال ِفضا می آیند . وقتی ما اتاق را ساختیم، خود به خود عملکرد را تعیین کرده ایم. بنابراین در معماری، یعنی در ساختن فضاها، ما به منظور دستیابی به کارویژه باید از فرم شروع کنیم.
فرم و فضای معماری:
عناصر فرم و فضا همراه یکدیگر واقعیت معماری را تشکیل میدهند. وقتی فضا توسط عناصر تشکیل دهنده فرم شروع به حبس شدن، محصور شدن، شکل گرفتن و سازماندهی شدن میکند و معنایی را در حیات موثر انسانی رقم می زنند معماری بوجود میآید.